Retencja glebowa sposobem na suszę

16, 17, 23 i 24 września - Mazowiecki Ośrodek Doradztwa Rolniczego organizował krajowy wyjazd studyjny do Rolniczego Gospodarstwa Doświadczalnego Brody, należącego do Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu i gospodarstwa rolnego Patryka Kokocińskiego w Snowidowie - gmina. Grodzisk Wielkopolski. Celem wyjazdu była wymiana wiedzy na temat retencji glebowej oraz prezentacja praktyk wspierających retencję krajobrazową.

RGD Brody

Wizytę rozpoczął wykład prof. UPP dr hab. Tomasza Piechoty pt. „Zabiegi sprzyjające zatrzymywaniu wody”. Profesor zwrócił uwagę, że punktem wyjścia do zwiększenia poziomu retencji w skali gospodarstwa jest gleba. To na jej powierzchnię w pierwszej kolejności trafia woda z opadów. Sposób jej przygotowania do retencji, decyduje o ilości i czasie zatrzymania zgromadzonej wody. Zwiększenie zdolności retencyjnych gleby jest niezwykle ważne w związku ze zmianami rozkładu i intensywności opadów. Glebę należy tak przygotować, aby mogła przyjąć jednorazowo jak największą ilość wody i zatrzymać ją na możliwie najdłuższy czas.

Profesor dostrzega ogromny potencjał retencyjny w zmianie sposobu prowadzenia zabiegów agrotechnicznych na polach uprawnych. Podczas wykładu przedstawił zalety odstąpienia od uprawy płużnej i zastąpienia jej uprawą bezorkową. Stwierdził, że podstawowym problemem gleb na polach uprawnych jest ich zagniecenie, które powoduje zniszczenie struktury gąbczastej, odpowiedzialnej za potencjał retencyjny. Powstaje ono w wyniku wieloletniej orki na podobną głębokość oraz ze względu na dużą ilość przejazdów po polu.  Proces odbudowy zdolności  retencyjnych gleby na polu jest długotrwały ale możliwy dzięki stosowaniu zabiegów agrotechnicznych sprzyjających zatrzymywaniu wody. W tym celu pierwszym zabiegiem powinno być głęboszowanie w celu spulchnienia i napowietrzenia gleby. Następnie wprowadzenie odpowiedniego płodozmianu, regularny wysiew międzyplonów, nawożenie obornikiem, wapnowanie czy pokrycie gleby z rozdrobnionymi resztkami pożniwnymi. Te wszystkie działania pozytywnie oddziałują na strukturę gleby i zwiększają zawartość materii organicznej. Jej ilość decyduje o ilości wody jaką może zatrzymać gleba. Profesor zaznaczył, że połączenie regularnego stosowania takich zabiegów może znacznie polepszyć właściwości retencyjne gleby. Dodatkowo stosowanie bezorokowych metod uprawy zapobiega niszczeniu jej struktury, co jeszcze bardziej wspiera jej zdolności retencyjne.

Uczestnikom zaprezentowano odkrywkę glebową. Profesor omówił strukturę gleby (wskazała warstwę próchnicy) i sprawdził jej potencjał hydrologiczny. Analizując jej profil. Przybliżył procesy zachodzące w glebie i wskazał warstwy, które mogą skutecznie retencjonować wodę oraz te nieprzepuszczalne dla wody.

Gospodarstwo rolne Patryka Kokocińskiego, w miejscowości Snowidowo

Ma powierzchnię ok. 170 ha (z czego 50 ha to grunty własnościowe, a pozostała część jest dzierżawiona). Gospodarz specjalizuje się w hodowli bydła mlecznego. Stado liczy ok. 100 krów dojnych oraz ok. 150 sztuk młodzieży. Rolnik, który ze względu na prowadzone działania - zdobył pierwsze miejsce w konkursie WWF na Rolnika Roku regionu Morza Bałtyckiego 2021 stawia sobie za cel - przywrócenie bioróżnorodności na terenach rolniczych. Wszelkie działania, które realizuje na terenie swojego gospodarstwa - mają zapewnić rentowność produkcji. Wraz z najbliższymi od 2017 roku - najpierw na terenie gospodarstwa - później w całej miejscowości i okolicach, rozpoczął działania wspierające retencjonowanie wody w sieci melioracyjnej.  Za zgodą spółki wodnej i okolicznych rolników wybudował łącznie około 20 mniejszych i większych zastawek, które zatrzymują wodę na łącznej powierzchni około 500 hektarów. Jak twierdzi - ochronę zasobów wody w krajobrazie - zapewnia przede wszystkim ograniczenie jej odpływu. Poza działaniami zatrzymującymi wodę, cel ten można również osiągnąć poprzez właściwe kształtowanie otoczenia. W celu przywrócenia krajobrazu regularnie tworzy zadrzewienia śródpolne, odtwarza łąki i oczka wodne.

Rolnik stosuje praktyki przyczyniające się do poprawy jakości gleby i tym samym daje przykład, jak w zrównoważony sposób gospodarować zasobami naturalnymi. Praktykami rolnictwa regeneratywnego połączonymi z uprawą bezorokową objęte jest całe gospodarstwo. Pług został zastąpiony technologią strip-till. Głównym celem rolnika, jest utrzymywanie dodatniego bilansu materii organicznej w glebie. Na wszystkich polach stosuje całoroczną okrywę glebową, wysiewając międzyplony po zbiorze upraw. W ten sposób gleba jest chroniona przed erozją. Ponadto poplon magazynuje wodę i wzbogaca glebę w materię organiczną. W trakcie wizyty zostały zaprezentowane różne rodzaje mieszanek poplonowych ze wskazaniem roli poszczególnych roślin tworzących ich składniki. Gospodarz podkreślał, że wszystkie praktyki stosowane w gospodarstwie pozwalają zaadaptować się do zmieniających warunków i uodpornić na zjawiska takie jak nawalne deszcze lub deficyty wody.

Wydarzenie zrealizowano w ramach operacji aktywizacji mieszkańców obszarów wiejskich przez Ośrodki Doradztwa Rolniczego w formie Lokalnych Partnerstw Wodnych na rzecz działań w poprawę gospodarki wodnej - realizuje przedsięwzięcie pt. Dobre praktyki w zrównoważonej gospodarce wodnej na obszarach wiejskich.

Tekst:

Kamil Kryński

Zdjęcia: Joanna Tyburska, Kamil Kryński

Dział Rolnictwa Ekologicznego i Ochrony Środowiska