Hodowla nowych odmian jabłoni jest bardzo ważna dla rozwoju sadownictwa z uwagi na konieczność dostosowania produkcji do zmian klimatu, które wpływają na długość wegetacji, występowanie szkodników oraz podatność na choroby. 

W efekcie współpracy Mazowieckiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego z Instytutem Ogrodnictwa w Skierniewicach, powstał film, w którym zostały przybliżone nowe kierunki w uprawach jabłoni.

Temat zmian klimatycznych a uprawa jabłoni przedstawiła dr Dorota Kruczyńska – kierownik Zakładu Zasobów Genowych Roślin Ogrodniczych z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach.

Postępujące zmiany klimatyczne prowadzą do zachwiania równowagi wodnej w środowisku. Woda jest głównym zasobem dla produkcji roślinnej i zwierzęcej. Zmiany klimatu generują wahania temperatury i opadów i zmuszają rolników do przemyślenia strategii uprawy roślin i hodowli zwierząt w warunkach okresowych niedoborów wody.

Te niekorzystne warunki pogodowe negatywnie przełożyły się na stan i kondycję większości upraw, a tym samym na wielkość i jakość uzyskanych plonów. W skrajnych przypadkach susza doprowadziła do całkowitej ich utraty. Walka z tymi zagrożeniami to konieczność szukania nowych rozwiązań mających za zadanie niwelować niekorzystne warunki.

Pierwszym krokiem, aby przeciwdziałać negatywnym skutkom zmian klimatycznych na rolnictwo jest zidentyfikowanie zagrożeń, a następnie wybór środków zaradczych na poziomie gospodarstw. 

Aby znaleźć nowe rozwiązania przystąpiliśmy do realizacji operacji „Rolnictwo wobec zmian klimatu”, która realizowana jest w ramach Planu Operacyjnego KSOW na lata 2020-2021 w zakresie Sieci na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich.

Celem operacji jest ułatwianie wymiany wiedzy fachowej oraz dobrych praktyk w zakresie wdrażania innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich w obszarze skutków zmian klimatu i jego wpływu na rolnictwo mazowieckiej wsi. Cel operacji zrealizowany jest poprzez upowszechnienie wiedzy i doświadczeń we wdrażaniu innowacji mających na celu niwelowanie skutków zmian klimatu w produkcji rolniczej oraz działalności pozarolniczej.

W ramach operacji powstanie 30 filmów informacyjnych, w których skorzystamy z doświadczenia oraz wiedzy naukowej jednostek naukowo badawczych.  

Magdalena Kowalewska
MODR Warszawa

FILM https://www.youtube.com/watch?v=HM0bSBTLYlU

Zmiany klimatyczne a produkcja jabłek

1. Ogólna charakterystyka zmian klimatycznych

Należy zwrócić uwagę na nowe wyzwania. Przede wszystkim wpływ zmian klimatu na powstawanie nowych zagrożeń dla produkcji żywności, w tym jabłek. Od końca XX wieku mamy do czynienia z ekstremalnymi warunkami pogodowymi np. intensywnymi opadami mogącymi powodować powodzie o każdej porze roku, gradobiciami (pogradowe uszkodzenia jabłek), wzrostem częstotliwości i intensywności huraganów, długimi okresami suszy, zwiększeniem częstotliwości występowania przymrozków wiosennych (uszkodzenia przymrozkowe owoców), oraz pojawianiem się nowych chorób i szkodników. Niepokojące jest także częstsze niż zwykle występowanie zimą temperatur oscylujących wokół zera stopni Celsjusza. W takich warunkach rośliny będące w wymuszonym spoczynku zimowym mogą nagle rozpocząć wegetację co może doprowadzić do uszkodzeń w dalszej części zimy. Zmiany klimatyczne niepokoją, ponieważ wpływają na nasze środowisko, życie człowieka oraz roślin. Z pewnością mają wpływ na zmianę zaleceń agrotechniczne np. wprowadzanie ściółkowania zabezpieczającego przed nadmierną utratą wody z gleby czy też zmianami odnośnie podawania wody z pod koronowego na nad koronowe. W ten sposób w sytuacjach zagrożenia przymrozkami jest możliwość ochrony kwiatów przed przemarzaniem.

2. Struktura odmianowa

Dostrzega się przede wszystkim minusy zmian klimatycznych ale warto dostrzec także zalety. Pozytywne aspekty zmian klimatycznych to łagodniejsze zimy, dłuższy okres wegetacji co daje możliwość wprowadzania do uprawy odmian o ciekawych właściwościach z punktu widzenia rynku a także producenta. Zmiana struktury nasadzeń podyktowana jest zarówno zmianami klimatycznymi, jak również globalizacją rynku. Wprowadzenie odmian mało wytrzymałych na mróz było możliwe dzięki zmianom pogodowym, które w ostatnich latach stają się normą. Tym samym zmniejsza się niebezpieczeństwo wymarzania drzew. Można było zrezygnować z całego szeregu odmian o małej wartości rynkowej a w ich miejsce wprowadzić te bardziej wymagające wyższych temperatur w okresie wegetacji  np. „Gala” i jej czerwone mutanty, „Golden Delicious” i mutanty, „Red Delicious” i mutanty.

Podniesienie się średniej temperatury powoduje, że wydłuża się okres wegetacji. Dłuższy okres wegetacji sprzyja uprawie odmian o owocach bardzo późno dojrzewających np. „Fuji”, „Granny Smith” czy „Braeburn”. Wpłynie to na wydłużenie listy odmian dostępnych na naszym rynku jabłek. Jest to także symptom zmian dotyczących przesuwania się granicy uprawy jabłek z rejonów południowej Europy do części centralnej czy północno-wschodniej.

3. Odmiany parchoodporne w produkcji jabłek

W produkcji jabłek wyznacza się cele, których realizacja wpłynie korzystnie na jakość żywności, zdrowie człowieka oraz ochronę środowiska. Jednym z nich jest redukcja stosowania pestycydów, ze szczególnym uwzględnieniem tych najbardziej niebezpiecznych. Aktualnie zwalczanie patogenami (choroby, szkodniki), odbywa się w oparciu o monitoring pozwalający na identyfikację zagrożenia. Środki ochrony stosuje się tylko wtedy, gdy zaistnieje taka potrzeba, nigdy „na zapas”. Dąży się do tego aby ograniczenia co do ich stosowania nie miały wpływu na pogorszenia żyzności gleby. Jest to proces długofalowy, który stopniowo jest wdrażany do praktyki. Dbałość o środowisko i ograniczania w stosowaniu pestycydów zaowocowały również wprowadzaniem do produkcji odmian odpornych na choroby. Nie bez znaczenia jest też aspekt ekonomiczny, ponieważ uprawa odmian tego typu to redukcja kosztów związanych z ochroną. Odmian odpornych jest coraz więcej, gdyż hodowla odpornościowa dominuje w światowych programach hodowlanych, w tym także w naszym kraju. Odmiany odporne nowej generacji charakteryzuje wysoka jakość owoców zarówno jeśli chodzi o wygląd, jak i smak jabłek. Stopniowo znajdują one swoje miejsce nie tylko w uprawach prowadzonych metodami ekologicznymi ale także w sadach integrowanych.

4. Nowa jakość w uprawie jabłoni

Przy dużej produkcji jabłek ważne jest poszukiwanie i wdrażanie nowinek, które zainteresują konsumenta sięganiem po jabłka i ich przetwory. Nowa jakość to z pewnością odmiany o kolumnowym pokroju korony a także te o czerwonym miąższu jabłek. Przypuszcza się, że pochodzą one od jabłoni Niedźwieckiego (Malus niedzwietzkyana), która została znaleziona pod koniec XIX w. w centralnej Azji. Jej owoce mają ciemnoczerwony miąższ i zawierają znaczne ilości antocyjanów, które mają właściwości prozdrowotne. Stosunkowo młodą grupę stanowią odmiany serii „Redlove” wyhodowane około 20 lat temu w Szwajcarii. Zaliczają się do niej m.in.: „Redlove® Calypso”, „Redlove® Circe”, „Redlove® Era”, „Redlove® Sirena”. Odmiany te charakteryzują się słodko-kwaskowatym smakiem owoców. Należy dodać, że trzy z nich są odporne na parcha (Era, Calypso, Sirena). Różnice między tymi odmianami dotyczą terminu zbioru, wyglądu jabłek oraz zawartości antocyjanów w miąższu. Przekłada się to na bardziej lub mniej intensywne czerwone zabarwienie miąższu.

Dorota Kruczyńska

Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice