Środowiskowe i produkcyjne znaczenie gleby

22 października 2026 r. w Chodowie koło Siedlec Mazowiecki Ośrodek Doradztwa Rolniczego zorganizował drugą, konferencyjną część operacji „Środowiskowe i produkcyjne znaczenie gleby”.

Konferencja została zrealizowana przy wsparciu finansowym środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Pomocy Technicznej Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej 2023-2027, realizowanej z programu Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich +, wpisanej do Planu Operacyjnego 2026.

Celem operacji było stworzenie platformy współpracy i wymiany wiedzy między rolnikami, doradcami, uczniami i naukowcami, aby wspólnie wypracować rozwiązania sprzyjające racjonalnemu i zrównoważonemu gospodarowaniu glebą oraz wsparcie wdrażania PS WPR 2023-2027 w zakresie zrównoważonego gospodarowania glebą.

Tematyka konferencji dotyczyła działań mających na celu usystematyzowanie wiedzy o szeroko pojętych zagadnieniach związanych z glebą, jej jakością, wpływem na wielkość i jakość plonu, zdolnością retencji wody oraz sekwestracji węgla, a także sposobami zapobiegającymi jej degradacji. Tematyka objęła również zrównoważone nawożenie roślin, jego wpływ na glebę i środowisko.

Uczestnikami konferencji byli rolnicy, doradcy, naukowcy, studenci i uczniowie.

Wykłady podczas konferencji byli pracownicy Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa-PIB w Puławach - Tamara Jadczyszyn, omówiła zagadnienie wapnowania gleb i jego niezastąpionego, pozytywnego działania na glebę: wzrost pH, poprawa struktury gleby, wzrost dostępności składników pokarmowych dla roślin, wzrost zawartości materii organicznej i pojemności sorpcyjnej i wodnej gleby, co przekłada się na jej większą odporność na suszę. To tylko niektóre korzyści płynące z wapnowania. Zostały omówione środki wapnujące oraz nowe zalecenia dotyczące wapnowania gleb opracowane przez IUNG-PIB i Stację Chemiczno-Rolniczą. Kolejnym poruszonym zagadnieniem było zrównoważone nawożenie. Jego podstawowym elementem jest ocena zasobności gleb na podstawie pobranych prób glebowych. Zwrócono uwagę na metodę Mehlich 3 badania zawartości składników w glebie, która pozwala jednocześnie określić zawartość mikroskładników. Metoda ta wiąże się ze stosowaniem nowych liczb granicznych  (wartości progowe oddzielające zasobność niską od wystarczającej). Dzięki laboratoryjnej ocenie próbek glebowych możliwe jest opracowanie planu nawożenia dla roślin, które uwzględnia zasobność w składniki pokarmowe, rodzaj gleby i możliwość osiągnięcia realnego plonu, a także zastosowane międzyplony, czy zaorane resztki pożniwne. Zwrócono uwagę na możliwość wykorzystania narzędzi informatycznych do tworzenia i rozliczania planów nawozowych, np. Inter-Naw dostępny na stronie www Stacji Chemiczno-Rolniczej.

Jacek Niedźwiecki omówił wyniki badań laboratoryjnych próbek glebowych pobranych podczas warsztatów polowych, pierwszej części operacji oraz sprecyzował zalecenia dla każdej z badanych gleb. Podczas warsztatów omówiono 4 odkrywki glebowe. Gleby różniły się między sobą, chociaż dwie z nich należały do typu gleb czarnych. Jedna była glebą płową, a ostania należała do typu gleb rdzawych, chociaż miała cechy nie uwzględnione w systematyce gleb. Profil 1 charakteryzował się głęboką warstwą próchniczną (zawartość próchnicy 4,38%). Jednak głębsze warstwy stanowi piasek luźny, który uniemożliwia podsiąk kapilarny i uzależnia rozwój roślin uprawnych od opadów atmosferycznych. Gleba ta charakteryzowała się pH_KCL na poziomie 6,49-6,99 w głębszych warstwach, gdzie również wykazano występowanie węglanów. Gleba ta nie wymaga wapnowania. Profil 2 (gleba płowa) to najlepszy profil do uprawy mimo niskiej zawartości próchnicy (1,48%) i pH_KCL na poziomie 4,29, to niższe warstwy stanowił piasek gliniasty mocny. Który umożliwia podsiąk wody z głębszych warstw gleby. Niskie pH czy niską zawartość próchnicy można poprawić zabiegami agrotechnicznymi. Profil 3 to gleba podobna do profilu pierwszego, jednak w głębszych warstwach występuje glina piaszczysta pylasta. Tutaj również występuje wysoka zawartość próchniczy (3,59%) oraz pH_KCL na poziomie 6,58 – 6,86 w głębszych warstwach, gdzie także stwierdzono węglany. Profil 4 składa się w warstwie ornej z pyłu piaszczystego, poniżej występuje piasek słabo gliniasty, następnie głęboka warstwa piasku luźnego, poniżej 1,5 m. Zawartość próchnicy wynosi 2,02% a pH_KCL w profilu waha się od  3,99 do 4,45 w warstwie ornej. Występowanie w głębszych warstwach piasku luźnego ogranicza występowanie podsiąku kapilarnego, czyli rozwój roślin uprawianych na niej uzależniony jest od opadów atmosferycznych. Dla każdego profilu zostały opracowane zalecenia. Wszystkie te gleby są narażone na erozję wietrzną z powodu występowania części pylastych.

Marcin Becher z Uniwersytetu w Siedlcach omówił typy gleb występujące na terenie Oddziału Siedlce Mazowieckiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego. Na początku przedstawiono definicję gleby i pojęcia odnoszące się do jakości: zasobność, żyzność, urodzajność, produktywność. Następnie zostały omówione mapy glebowe. Porównano gleby w Polsce i Europie. Omówiono zmienność glebową w gospodarstwie. Jej przyczyny (zlodowacenia) i skutki dla gospodarstw rolnych. Zwrócono uwagę na organizmy glebowe. Ważnym zagadnieniem był skład granulometryczny ponieważ on ma ogromny wpływ na morfologię i właściwości gleby oraz omówiono fazy gleby: stała, ciekła, gazowa. Dużo czasu poświęcono materii organicznej. Następnie przedstawiono systematykę gleb polski (Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego) omawiając 9 rzędów gleb Polski, zawracając uwagę na przydatność rolniczą. W wykładzie wykorzystano bardzo dużą ilość zdjęć profili glebowych.

Informacje na temat Interwencji I 4.2 oraz I 10. 1.1 przybliżył Adam Matyszczak - doradca MODR Oddział Siedlce.

Konferencja zakończyła się dyskusją pomiędzy ekspertami a uczestnikami konferencji.

Konferencja odbyła się w ramach operacji „Środowiskowe i produkcyjne znaczenie gleby” wpisanej do Planu Operacyjnego 2026 Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich+.  Przedsięwzięcie sfinansowano ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Pomocy Technicznej „Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich+” Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej, realizowanej przez Mazowiecki Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Warszawie. Instytucja Zarządzająca Planem Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Tekst: Adam Matyszczak

Zdjęcia: Adam Matyszczak, Anna Matyszczak

MODR Oddział Siedlce