Odkrywamy potencjał gospodarstw należących do Krajowej Sieci Gospodarstw Demonstracyjnych

Krajowa Sieć Gospodarstw Demonstracyjnych powstała w 2021 roku i ma za zadanie zacieśniać współpracę pomiędzy nauką a praktyką rolniczą. Gospodarstwa należące do niej wyróżniają się najwyższym poziomem produkcji rolniczej, a przede wszystkim pokazują nowe możliwości innym producentom. Dlatego też Mazowiecki Ośrodek Doradztwa Rolniczego zrealizował operację pn. „Odkrywamy potencjał gospodarstw należących do Krajowej Sieci Gospodarstw Demonstracyjnych” w gospodarstwach należących do sieci. Operacja składała się z trzech etapów: 2 szkoleń stacjonarnych oraz wyjazdu studyjnego i podlegała refundacji ze środków II schematu Pomocy Technicznej „Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich+” Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Operacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Planu Strategicznego WPR 2023-2027.

23 czerwca 2026 r. spotkaliśmy się w Nowej Wsi, w gospodarstwie sadowniczym „Zdrowy Owoc” Barbary Białęckiej-Mazurkiewicz. Szkolenie pn. „Siła lokalnych gospodarstw demonstracyjnych oraz rola kobiet w rozwoju sieci” było pierwszym etapem operacji.

Na wykładzie „Nowoczesne gospodarstwo wielofunkcyjne – produkcja, przetwórstwo i edukacja” dr Magdalena Sot-Szewczyk przedstawiła przykład gospodarstwa sadowniczego, pokazując, jak tradycyjną produkcję można łączyć z przetwórstwem oraz działalnością edukacyjną. Omówiła możliwości zagospodarowania i przetwarzania owoców, tworzenia produktów o wyższej wartości oraz wykorzystania potencjału gospodarstwa do bezpośredniego kontaktu konsumenta z producentem. Zwróciła również uwagę na znaczenie edukacji, która pozwala przybliżać dzieciom, młodzieży i dorosłym specyfikę pracy w sadzie, proces produkcji żywności oraz zasady zdrowego odżywiania. Wykład pokazał, że współczesne gospodarstwo sadownicze może pełnić wiele funkcji, łącząc produkcję rolniczą z przedsiębiorczością, edukacją i budowaniem relacji z lokalną społecznością.

Wykład Barbary Białęckiej-Mazurkiewicz poświęcony był roli kobiet w funkcjonowaniu sieci gospodarstw demonstracyjnych oraz ich znaczeniu dla rozwoju i wymiany wiedzy w rolnictwie. Właścicielka gospodarstwa podkreśliła aktywność, doświadczenie i zaangażowanie kobiet w prowadzenie gospodarstw oraz upowszechnianie dobrych praktyk. 

Kolejne szkolenie pt.” Zrównoważony start – pomysł na ekologiczne gospodarstwo demonstracyjne”, odbyło się 26 czerwca 2026 r. w gospodarstwie „Zielne Jabłuszko” Katarzyny i Daniela Roszczyków w Rembertowie. Na spotkaniu dr Artur Miszczak z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach przedstawił zagrożenia, z jakimi mogą spotkać się gospodarstwa prowadzące produkcję ekologiczną w związku z pozostałościami środków ochrony roślin. Omówił możliwość przedostawania się substancji stosowanych w gospodarstwach konwencjonalnych na plantacje ekologiczne, m.in. w wyniku znoszenia cieczy roboczej, przemieszczania się pozostałości w środowisku czy zanieczyszczenia gleby i wody. Zwrócił uwagę na znaczenie monitorowania pozostałości środków ochrony roślin oraz prowadzenia dokumentacji i przestrzegania zasad dobrej praktyki rolniczej. Wykład podkreślił również potrzebę współpracy gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych oraz stosowania rozwiązań ograniczających ryzyko skażenia, aby chronić jakość i wiarygodność produkcji ekologicznej.

Pan Daniel Roszczyk opowiedział o roli sieci gospodarstw demonstracyjnych. W swoim wystąpieniu przedstawił własne doświadczenia i zaangażowanie w działalność sieci oraz korzyści wynikające z możliwości prezentowania gospodarstwa szerszemu gronu odbiorców.

Spotkania okazały się znakomitą okazją do wymiany wiedzy i doświadczeń, ciekawych rozmów w kuluarach oraz okazji do nawiązania nowych kontaktów i znajomości. Takie spotkania pokazują, jak ważna jest współpraca i dzielenie się dobrymi praktykami w rozwoju gospodarstw demonstracyjnych.

Rolnictwo najlepiej poznaje się nie tylko z książek, prezentacji, wykładów czy internetu. Wiele można zobaczyć, dotknąć i sprawdzić, odwiedzając gospodarstwo, w którym konkretne rozwiązania są stosowane każdego dnia. Taką możliwość mieli uczestnicy wyjazdu studyjnego zorganizowanego przez Mazowiecki Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Warszawie.

Wyjazd odbył się w dniach 22–24 września 2026 r. i był ostatnim etapem operacji. W wyjeździe udział wzięło 30 osób. Główną grupę stanowili producenci rolni, w tym właściciele gospodarstw demonstracyjnych z województwa mazowieckiego, przedstawiciele instytutów naukowych oraz doradcy.  

Podczas trzydniowego wyjazdu uczestnicy odwiedzili pięć bardzo różnych gospodarstw demonstracyjnych a każde z nich miało coś innego do pokazania.

Ekojabłonka – ekologiczne gospodarstwo sadownicze Huberta i Grzegorza Filipiaków.

To gospodarstwo z tradycjami. Jest prowadzone już od pięciu pokoleń. Specjalizuje się w produkcji sadowniczej – uprawiane są między innymi jabłonie, grusze, wiśnie, śliwy i czereśnie. Gospodarstwo zajmuje się również przetwórstwem owoców. Od 2018 roku posiada certyfikat rolnictwa ekologicznego.

Właściciel gospodarstwa udowodnił, że ekologia to nie tylko rezygnacja z części środków stosowanych w produkcji konwencjonalnej – to zmiana sposobu myślenia o gospodarowaniu.

W gospodarstwie ważną rolę odgrywa bioróżnorodność. Międzyrzędzia są zadarnione, a roślinność jest koszona w ograniczonym zakresie. Dzięki temu w sadzie mogą żyć owady zapylające i organizmy ograniczające liczebność szkodników. Biomasa po koszeniu pozostaje w sadzie w postaci mulczu i wraca do gleby jako materia organiczna.

Ważne jest również to, że Ekojabłonka dzieli się wiedzą. Gospodarstwo prowadzi zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży, przyjmuje grupy i pokazuje, jak wygląda ekologiczna produkcja sadownicza.

To przykład gospodarstwa, w którym produkcja żywności łączy się z troską o glebę, wodę, owady zapylające i krajobraz.

Michrowska Piwniczka – jest kolejnym rodzinnym gospodarstwem ekologicznym.

To przykład gospodarstwa o zupełnie innym charakterze niż duże gospodarstwa produkcyjne. Znajdziemy tu różnorodne owoce, warzywa i rośliny. Właściciele gospodarstwa wykorzystują między innymi stare odmiany jabłoni, takie jak ‘Antonówka’ czy ‘Kosztela’, a także uprawiają maliny, borówki, porzeczki, winogrona i minikiwi. Ważnym elementem działalności jest przetwórstwo. Z własnych surowców powstają soki, dżemy, konfitury, musy, kompoty, octy, kiszonki i inne produkty. Część przetworów przygotowywana jest bez dodatku cukru.

To pokazuje, że małe gospodarstwo może szukać dodatkowych możliwości zarabiania nie tylko poprzez sprzedaż surowca. Owoce oraz warzywa mogą zostać przetworzone i sprzedane jako gotowy produkt.

Michrowska Piwniczka prowadzi także warsztaty dla dzieci, dorosłych i rodzin. Ich tematyka obejmuje między innymi uprawę ekologiczną, przetwórstwo i tradycyjne sposoby konserwowania żywności. Gospodarstwo zostało również wyróżnione w konkursach dotyczących jakości i innowacyjnego podejścia do sprzedaży produktów rolnych.

To przykład gospodarstwa gdzie różnorodność, przetwórstwo, sprzedaż bezpośrednia i edukacja mogą stać się dodatkowymi elementami działalności gospodarstwa.

Gospodarstwo rolne Anety i Adama Umińskich – to gospodarstwo jest rodzinnym przedsięwzięciem. Tutaj największym zaskoczeniem nie była nawet nowoczesna technologia. Było nim przyjęcie naszej grupy przez całą rodzinę. Każdy miał swoją rolę. Każdy potrafił odpowiedzieć na pytania uczestników. Było widać, że gospodarstwo jest wspólnym dziełem całej rodziny. I właśnie ten element warto szczególnie podkreślić. Nowoczesne gospodarstwo to nie tylko maszyny, budynki i komputery. Za tym wszystkim są ludzie – ich wiedza, doświadczenie, codzienna praca i umiejętność współpracy.

Gospodarstwo Państwa Umińskich specjalizuje się w produkcji mleka. Obejmuje około 250 hektarów, a stado liczy około 320 sztuk bydła, w tym 200 krów w stadzie podstawowym. Do doju wykorzystywane są trzy roboty udojowe. Nowoczesna obora została wyposażona również w roboty do podawania paszy i czyszczenia rusztów oraz urządzenia wspomagające obserwację zdrowia krów.

Gospodarstwo stosuje uprawę bezorkową, której jednym z celów jest ograniczenie ingerencji w glebę i wspieranie jej życia biologicznego. Stosowane jest również bilansowanie nawożenia oraz wykorzystanie obornika.

Kolejnym miejscem wizyty było rodzinne gospodarstwo Marioli i Mariusza Skierkowskich  w gminie Drobin.

Państwo Skierkowscy poza produkcją roślinną prowadzą również produkcję zwierzęcą. Hodowla trzody chlewnej w cyklu zamkniętym  to dominujący kierunek produkcji w gospodarstwie. Stado podstawowe liczy 60 macior. W ciągu roku od 1 maciory odchowuje się średnio 23 prosięta (docelowo na chów tuczników). Roczna sprzedaż  tuczników z gospodarstwa wynosi około 1250 sztuk. Właściciel zajmuje się również hodowlą bydła mięsnego rasy Limousine, gdzie stado podstawowe liczy 25 krów. W ramach ekoschematów rolnicy korzystają z dobrostanu krów mamek oraz tuczników. (fot. 16-18)

Ostatnim ważnym punktem wyjazdu był Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Studzieńcu.

To miejsce różni się od pozostałych gospodarstw. Tutaj gospodarstwo rolne jest jednocześnie częścią procesu kształcenia przyszłych rolników. Szkoła działa od 1948 roku. Na potrzeby praktycznej nauki zawodu posiada około 50-hektarowe gospodarstwo rolne oraz nowoczesny park maszynowy.

Edukacja nie ogranicza się tylko do przekazywania wiedzy teoretycznej. Uczniowie mają możliwość pracy z maszynami i zwierzętami. Poznają nowe technologie i uczą się obserwowania przyrody.

Szkoła rozwija również nowoczesną bazę edukacyjną. Realizowane były również inwestycje związane między innymi z utworzeniem Branżowego Centrum Umiejętności w dziedzinie rolnictwa oraz zakupem maszyn i urządzeń spełniających kryteria Rolnictwa 4.0.

To bardzo ważne dla uczniów gdyż rolnik potrzebuje nie tylko wiedzy o uprawie roślin czy hodowli zwierząt. Coraz większe znaczenie mają dane, automatyzacja, elektronika, systemy sterowania i umiejętność korzystania z nowych technologii. 

W trakcie wyjazdu nie zabrakło również części merytorycznej, prowadzonej przez Panią Agnieszkę Pardo z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie.

Wykład pt. „Od gospodarstwa do demonstracji – jak skutecznie dzielić się wiedzą, przyjmować grupy i budować relację z uczestnikami” - to temat bardzo dobrze pasujący do idei całego wyjazdu, gdyż gospodarstwo demonstracyjne nie jest tylko miejscem, które można odwiedzić. Aby rzeczywiście spełniało swoją rolę, producent musi umieć pokazać swoje doświadczenia, opowiedzieć o stosowanych rozwiązaniach, odpowiedzieć na pytania i stworzyć przestrzeń do rozmowy.

Cała operacja pokazała, że nie ma jednego modelu gospodarstwa demonstracyjnego. Siedem gospodarstw, siedem różnych pomysłów na jego prowadzenie. Prezentowała ona przykłady innowacyjności w rolnictwie i rozwoju obszarów wiejskich oraz wspieranie wzajemnego uczenia się i włączeniu wszystkich zainteresowanych stron w procesy wymiany i rozwijania wiedzy oraz wspieraniu interakcji między takimi stronami.

Tekst i zdjęcia: Agnieszka Janiec MODR Oddział Radom