|
Czynniki decydujące o zwalczaniu chorób i szkodników roślin jagodowych. W ostatnich latach występują trudności w zwalczaniu chorób i szkodników roślin jagodowych.
Przyczyn tego stanu rzeczy jest kilka:
- Zmiany w rejestracji pestycydów. Wiele środków ochrony roślin zostało wycofanych i nadal zmniejsza się liczba preparatów dopuszczonych do obrotu. Z tego powodu brak jest pestycydów do zwalczania niektórych chorób i szkodników.
- Zmiany klimatyczne, a przede wszystkim ocieplenie klimatu w naszej strefie. Łagodne zimy sprzyjają przezimowaniu szkodników, cieplejszy klimat przyczynia się do zwiększenia liczby pokoleń szkodników oraz sprzyja nasileniu się szkodników, które dotychczas miały małe znaczenie.
- Okresowy spadek opłacalności produkcji. Spadek dochodów producentów powoduje drastyczne zmniejszenie nakładów na ochronę roślin lub wręcz jej zaniechanie. Efektem końcowym jest gwałtowny wzrost populacji szkodników i nasilenie chorób. Często plantacje zmieniają się w ugory sadownicze i są rozsadnikami chorób i szkodników.
- Wprowadzenie nowych odmian roślin z importu. Swobodny obrót materiałem roślinnym spowodował, że nasi producenci zaczęli uprawiać zagraniczne odmiany roślin wrażliwe na choroby nie występujące u nas lub mające małe znaczenie. Również pojawiły się nowe gatunki szkodników z wprowadzonymi do uprawy nowymi gatunkami roślin.
- Trudności z wykonaniem zabiegów ochrony roślin. Przebieg pogody w okresie wegetacji w ostatnich latach dość często utrudnia prawidłowe wykonanie opryskiwania. Zbyt silne, wiejące często wiatry znoszą ciecz roboczą podczas zabiegu, a panujące w lecie upały powodują nadmierne parowanie pestycydów i słabe pokrycie liści. Niektóre preparaty łatwo ulęgają rozkładowi pod wpływem promieni słonecznych.
Trudności w zwalczaniu najgroźniejszych chorób i szkodników roślin jagodowych
1. Szkodniki
W ochronie porzeczki, przede wszystkim czarnej, niewątpliwie najwięcej kłopotu sprawia zwalczanie wielkopąkowca porzeczkowego. Roztocz ten, oprócz bezpośredniego uszkadzania krzewów, przenosi groźną chorobę - rewersję liści, która powoduje drastyczny spadek plonowania roślin. Stosowany dotychczas do jego zwalczania Thiodan został wycofany. Preparat był stosowany trzykrotnie w okresie kwitnienia krzewów, czyli w czasie najintensywniejszego rozprzestrzeniania się szkodnika. Jedynym zarejestrowanym preparatem do zwalczania wielkopąkowca jest Marshal. Na plantacjach owocujących można go stosować tylko raz po kwitnieniu. Zabieg może być natomiast kilkakrotnie wykonywany w szkółkach i na plantacjach nieowocujących. Aby uzyskać zadawalającą skuteczność w zwalczaniu szkodnika należy przestrzegać kilku zaleceń. Przede wszystkim kupować sadzonki w najwyższym stopniu uwolnione od szkodnika, ochronę rozpocząć od pierwszego roku po założeniu plantacji, od samego początku lustrować krzewy i usuwać porażone pąki, starać się sadzić odmiany odporne (Ben Hope, Ben Grain). Są doniesienia, że szkodnik w pewnym stopniu przełamał odporność krzewów. Z tego powodu nawet krzewy odmian uważanych za odporne należy również opryskiwać. Powinno się skrócić okres eksploatacji plantacji. Jeżeli zauważy się nadmierne namnożenie szkodnika, należy plantację zlikwidować. Ważną sprawą jest prawidłowe wykonanie zabiegu. Możliwe to jest tylko przy użyciu specjalistycznych opryskiwaczy, przystosowanych do ochrony krzewów jagodowych. Wskutek zaniedbań w ochronie roślin może nadmiernie rozmnożyć się przeziernik porzeczkowy. Często jego obecność umyka uwadze producenta, ponieważ objawy żerowania nasilają się stopniowo. Przy masowym wystąpieniu może on spowodować duże straty, gdyż porażone krzewy przez dłuższy okres będą słabo owocować. Producenci zwykle popełniają błędy w walce z tym szkodnikiem, ponieważ najpierw dopuszczają do jego nadmiernego rozmnożenia się, a później wykonują zabiegi w niewłaściwych terminach. Lustrację na obecność przeziernika należy prowadzić od momentu założenia plantacji. Masowy nalot może spustoszyć nowo posadzone krzewy. Obecnie nie ma problemu z doborem preparatów do zwalczania przeziernika, gdyż oprócz zalecanych dotychczas Owadofosu, Basudinu i pyretroidów, zarejestrowano dwa nowe: Calypso i Mospilan. Plantatorzy jednak często wykonują zabiegi w nieodpowiednich terminach. Ustalenie potrzeby wykonania zabiegu i precyzyjne określenie terminu jest możliwe tylko przy zastosowaniu pułapki feromonowej do odłowu samców przeziernika. Na plantacjach porzeczki coraz częściej żeruje szkodnik, dotychczas rzadko spotykany, pryszczarek porzeczkowiak kwiatowy, którego larwy niszczą pąki kwiatowe. Jeżeli zauważy się tego typu uszkodzenia, należy wykonać tuż przed kwitnieniem zabieg preparatem o krótkim okresie prewencji (Decis, Fastac). Okresy wysokich temperatur w lecie sprzyjają rozwojowi przędziorka chmielowca. Występuje on zarówno na porzeczce jak i na malinie, i truskawce. Należy prowadzić lustrację plantacji, określić próg szkodliwości i zgodnie z nim wykonać zabieg. Coraz częściej przędziorki występują na malinach powtarzających, uprawianych na zbiór jesienny (np. Polana, Polka). Wówczas należy wykonać zabieg przed kwitnieniem i na początku kwitnienia, preparatami o krótkim okresie prewencji i karencji (Magus, Sanmite). Nastąpiły zmiany w rejestracji preparatu Omite na porzeczki i truskawki. Na plantacjach porzeczki można stosować Omite 570 EW lub 30 WP tylko po kwitnieniu przed zbiorem (uwaga na okres karencji). Na truskawkach można stosować tylko Omite 570 EW po zbiorach owoców. Wiele problemów, oprócz walki z przędziorkami mogą mieć plantatorzy truskawek z ochroną przed szkodnikami. Jednym z nich jest roztocz truskawkowy. Z listy preparatów zarejestrowanych do zwalczania roztocza skreślono najskuteczniejszy Thiodan oraz Mitac, pozostał Sanmite i tylko po zbiorach Omite 570 EW. Aby zmniejszyć zagrożenie przez roztocza, należy zakładać plantacje z nie porażonych sadzonek, zachować izolację przestrzenną, oraz w razie wystąpienia szkodnika, skrócić okres uprawy. Ponieważ roztocz żeruje na najmłodszych liściach, to przed zabiegiem, po zbiorach należy skosić liście. Istotne znaczenie ma również technika opryskiwania. Dobre efekty uzyska się wykonując zabieg specjalistycznym sprzętem. Obok wymienionych szkodników niewątpliwie ogromne zagrożenie, przede wszystkim dla plantacji truskawek, ale również innych jagodowych, stanowią szkodniki glebowe. Są to larwy chrabąszczy (pędraki), sprężyków (drutowce) i opuchlaków. Zjadają one korzenie roślin, powodując ich zasychanie. Rozwój dwóch pierwszych szkodników trwa od 3 - 5 lat (od złożenia jaj do wylotu dorosłych osobników). W walce z tymi szkodnikami ważne jest zastosowanie środków profilaktycznych przed posadzeniem roślin. Plantacji nie należy zakładać na stanowiskach po roślinach wieloletnich (koniczyna, lucerna trawy), dotyczy to również ugrów i zaoranych łąk. Przed posadzeniem roślin należy z przeznaczonego pod plantację pola pobrać próbki gleby (dołek 0,35 x 0,35 m) i przesiać ją. Próg zagrożenia stanowi 1 larwa na 1m2 . W razie potrzeby należy wykonać zabieg preparatami płynnymi: Dursban, Pyrinex lub granulowanymi Basudin 10 GR lub Diazinon 10 GR. Preparatami płynnymi opryskuje się i natychmiast przyoruje glebę, natomiast granulaty wprowadza się do gleby specjalnymi urządzeniami. Podane preparaty są zarejestrowane tylko do zabiegu przed sadzeniem roślin, nie ma żadnych preparatów do stosowania na plantacji owocującej. Oprócz wymienionych szkodników, na plantacji truskawek, duże szkody może wyrządzić zmienik lucernowiec, a szczególnie na truskawkach uprawianych na opóźniony zbiór. Jest on trudny do zwalczania, ponieważ jest to szkodnik wielożerny i bardzo mobilny. Zwalczanie jego polega na utrzymaniu plantacji wolnej od chwastów, zniszczeniu chwastów żywicielskich w pobliżu plantacji, zanim pojawią się osobniki uskrzydlone, opryskiwanie roślin tuż przed kwitnieniem i na początku kwitnienia preparatami o krótkim okresie prewencji (Fastac, Decis).
2. Choroby
Jeżeli chodzi o choroby roślin jagodowych, to asortyment zarejestrowanych do ich zwalczania pestycydów nie zmniejszył się. Pojawiły się nowe preparaty, skuteczne i o krótkim okresie karencji (Switch, Signum). Olbrzymie zagrożenie stanowią choroby porażające system korzeniowy, przede wszystkim truskawek, ponieważ nie można ich zwalczać dostępnymi preparatami. Jedynym, skutecznym sposobem walki z nimi jest odkażanie gleby preparatami na bazie dozametu. Jest to jednak zabieg bardzo drogi i może być wykonywany tylko przez specjalistyczne ekipy. Na choroby systemu korzeniowego jest mało wrażliwa Senga Sengana, natomiast bardzo podatne są odmiany deserowe : Elsanta, Hanoye, Camorosa. Na truskawkach występuje kilka groźnych chorób systemu korzeniowego: zgnilizna korony truskawki i skórzasta zgnilizna owoców powodowana przez grzyb Phytophtora Cactorum, czerwona zgnilizna korzeni wywoływana przez grzyb Coletotrichum Fragariae, werticilioza wywoływana przez grzyb Verticillium Dahliae. Zamieranie sadzonek może również powodować grzyb Coletotrichum Acutatum, sprawca antraknozy truskawki. Skuteczna walka na plantacji z tymi chorobami nie jest możliwa bez odkażania gleby. Preparaty zalecane do zwalczania innych chorób grzybowych w minimalnym stopniu działają na wymienione wyżej patogeny.
Autor: Zenon Joński Oddział Siedlce
|