Jak dbać o środowisko – wyjazd studyjny

W dniach 1-2-3 lipca br. odbył się krajowy wyjazd studyjny, którego celem było upowszechnianie wiedzy oraz wymiana doświadczeń w zakresie innowacji oraz praktyk sprzyjających racjonalnemu gospodarowaniu zasobami naturalnymi i zachowaniu bioróżnorodności w gospodarstwie rolnym przy realizacji Interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych PS WPR 2023-2027. W wydarzeniu wzięli udział doradcy oraz rolnicy.

Uczestnicy odwiedzili Instytut Zootechniki PIB Balice, który realizuje politykę Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie produkcji zwierzęcej i kształtowania środowiska rolniczego. Działalność Instytutu obejmuje przede wszystkim bieżące i perspektywiczne potrzeby produkcji bezpiecznej i wysokiej jakości żywności w warunkach przyjaznych dla zwierząt i środowiska. Od ponad 20 lat Instytut odpowiedzialny jest za koordynację działań związanych z ochroną zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich. Począwszy od 2002 r. prowadzi intensywne i skoordynowane działania w celu zachowania bioróżnorodności zwierząt gospodarskich, mając na uwadze ich znaczenie dla rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, w tym walory prozdrowotne produktów pozyskiwanych od zwierząt objętych ochroną, rozwój ekonomiczny gospodarstw, a przede wszystkim zachowanie bioróżnorodności dla przyszłych pokoleń.

Uczestnicy poznali programy ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich.

Dr inż. Anna Majewska omówiła rasy rodzime bydła tj: białogrzbieta, polska czerwona, polska czarno-biała czy polska czerwono-biała. Zwróciła uwagę na istotne cechy tych ras: dużą odporność i  zdrowotność, długowieczność, dobrą płodność, lekkie porody, dużą żywotność cieląt i  łatwość ich odchowu, a także wysoką wartość produktów powstałych z ich mleka i mięsa.

Dr hab. Jolanta Calik zaprezentowała rasy drobiu objęte programem ochrony, wśród których znajduje się 13 rodów kur nieśnych, 14 ras gęsi i 10 rodów kaczek. Wykładowczyni zwróciła szczególną uwagę na ilość znoszonych w ciągu roku jaj przez daną rasę oraz ich średnią masę.

Prof. dr hab. Dorota Kowalska zajęła się tematem ras rodzimych roślinożernych (szynszyle beżowe, króliki popielniańskie białe, nutrie) i mięsożernych (lis pospolity pastelowy i białoszyjny, tchórz hodowlany ) zwierząt futerkowych. Populacje tych zwierząt zostały zgromadzone na fermie ZD IZ PIB w Chorzelowie.

Rodzime rasy kóz i owiec omówiła dr inż. Marta Pasternak-Chorosz. Oprócz charakterystyki poszczególnych ras zwróciła uwagę na wartości odżywcze jagnięciny i koźlęciny oraz produktów wytwarzanych z mleka tych zwierząt.

Wykład dr Grażyny Polak dotyczył ras rodzimych koni (konik polski, koń huculski, koń małopolski, koń śląski, koń wielkopolski, koń sztumski, koń sokólski). Uczestnicy zapoznali się z charakterystycznymi cechami tych ras oraz genezą ich powstania.

Podczas wykładów dotyczących ras zachowawczych bydła, owiec, kóz i koni przedstawiono  warunki, jakie rolnik powinien spełnić, żeby przystąpić do Interwencji 6. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie.

Na koniec wizyty Instytucie dr Michał Kolasa zabrał wszystkich uczestników do pasieki. Tam – oprócz historii pszczelarstwa - uczestnicy wizyty poznali rasy zachowawcze pszczół: pszczołę kraińską linii Dobra oraz pszczoły rasy środkowoeuropejskiej linii Astra, Augustowskiej, Kampinoskiej, Północnej.

Kolejny dzień wyjazdu to wizyta w gospodarstwie ekologicznym Wojciecha Wójcika położonym w przepięknej scenerii Beskidu Wyspowego, w miejscowości Krzywa, niedaleko Sękowej (woj. małopolskie). Wojciech Wójcik jest lekarzem weterynarii oraz wielkim pasjonatem przyrody. Gospodarstwo należy do Krajowej sieci Gospodarstw Demonstracyjnych. Spotkanie w sali wykładowej Centrum Narciarstwa Biegowego w Krzywej – dotyczyło innowacyjnych sposobów hodowli zwierząt gospodarskich zapewniających im wysoki poziom dobrostanu. Produkty pochodzące od zwierząt z takich hodowli coraz częściej są świadomie wybierane przez konsumentów, gdyż cechuje je wysoka jakość.

Kolejne odwiedzone gospodarstwo, obejmuje 85,62 ha, w tym 58,57 ha trwałych użytków zielonych przeznaczonych pod łąki i pastwiska użytkowane przemiennie oraz 14,45 ha gruntów leśnych. Nastawione jest na hodowlę bydła rasy limousine, które jest wypasane w systemie kwaterowym. Stado liczy ok. 70 sztuk zwierząt, w tym 30 krów objętych oceną użytkowości mięsnej, prowadzoną przez Polski Związek Hodowców i Producentów Bydła Mięsnego. W gospodarstwie prowadzone jest tzw. agroleśnictwo – większość pastwisk graniczy z kompleksami leśnymi, z których zwierzęta korzystają, aby schronić się przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi w czasie wypasu (silne deszcze, stres termiczny). W obrębie kwater znajdują się również liczne zadrzewienia śródpolne, zagajniki, zakrzaczenia, żywopłoty i drzewa owocowe, które wykorzystywane są przez pasące się zwierzęta, zarówno jako źródło cienia i osłona od wiatru, jak i wzbogacenie bazy paszowej. Na obszarze pastwisk znajdują się także naturalne wykroty i strumyki, tworzone są niewielkie oczka wodne, których celem jest dostarczenie zwierzętom wody i zapewnienie optymalnej retencji wodnej w obrębie użytków zielonych. Takie elementy krajobrazu rolniczego sprzyjają ogromnej bioróżnorodności w gospodarstwie. Przy tak zagospodarowanym terenie w obrębie łąk i pastwisk pojawia się wiele chronionych gatunków bezkręgowców, płazów, gadów, ptaków i ssaków. Część łąk i pastwisk objęta jest programem rolno-środowiskowo-klimatycznym w celu zachowania siedlisk występowania chronionych gatunków roślin oraz siedlisk lęgowych ptaków siewkowych związanych z krajobrazem rolniczym. Gospodarstwo jest doskonałym przykładem zrównoważonego wykorzystywania zasobów naturalnych, gdzie produkcja rolna wspiera ochronę środowiska przyrodniczego.

Ostatniego dnia wyjazdu uczestnicy odwiedzili Pole Doświadczalne Podkarpackiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Boguchwale. Pole założone w 1974 roku obejmuje powierzchnię ok. 19 ha. Prowadzone jest tam doświadczalnictwo odmianowe w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego. Doświadczenia ścisłe prowadzone są w ramach PDO realizowanego przez COBORU w Słupi Wielkiej przy bezpośredniej współpracy jednostki koordynującej na Podkarpaciu – SDOO w Przecławiu. Większość areału przeznaczone jest pod uprawę zbóż ozimych i jarych, kukurydzy i rzepaku. Część pola została przeznaczona pod uprawę ziół, roślin miododajnych, rzadkich roślin rolniczych oraz sad tradycyjny. Te pokazowe uprawy były głównym celem wizyty uczestników na polu doświadczalnym.

Kolekcja ziół i roślin miododajnych rozpoczęła się w końcu lat 90. XX wieku. Wciąż jest  sukcesywnie powiększana i dziś liczy ponad 60 gatunków. Na wyróżnienie zasługują rośliny aromatyczne, czyli przede wszystkim bogate w olejki eteryczne oraz gatunki o właściwościach adaptogennych (czyli takich, które pomagają organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem i przystosowywać się do trudnych warunków). Do pierwszej grupy należą m.in. oregano, lebiodka, mięta, kocimiętka, cząber, tymianek, szałwia; do drugiej: różeniec górski, jeżówka purpurowa i szczodrak krokoszowy. Dodatkowo do kolekcji włączone zostały niektóre polskie rośliny dzikorosnące, które mają szansę w najbliższym czasie być wprowadzone do szerszej uprawy, a mianowicie: pierwiosnka lekarska, przewrotnik, wiązówka bulwkowa, bukwica lekarska.

Uczestnikom wyjazdu zostały zaprezentowano pokazowe pasy kwietne, które spełniają wymogi Interwencji 7. Bioróżnorodność na gruntach ornych. Jej celem jest wzbogacenie bioróżnorodności i krajobrazu wiejskiego oraz zapewnienie miejsca bytowania oraz bazy pokarmowej dla organizmów pożytecznych, w tym owadów zapylających i ptaków krajobrazu rolniczego.

Pasy kwietne na polu doświadczalnym zostały utworzony m.in. z:  facelii błękitnej, chabru bławatka, żmijowca greckiego, lnu zwyczajnego, koniczyny inkarnatki, rumianku pospolitego oraz roślin takich jak: rumian żółty, marchew zwyczajna czy kostrzewa czerwona. Te doświadczalne pasy kwietne zostały założone dopiero w 2025 r. Następne lata pokażą jak będzie przebiegać jego utrzymanie zgodnie z wytycznymi interwencji oraz jakie metody będą najskuteczniejsze przy usuwaniu gatunków niepożądanych w pasie.

Na polu doświadczalnym zostały zaprezentowane również poletka z tradycyjnymi i rzadkimi w uprawach gatunkami roślin rolniczych. Wśród nich znalazły się m.in. gryka tatarka, nostrzyk biały, lędźwian siewny czy pszenica płaskurka.

Sad tradycyjny był ostatnim punktem wizyty na polu doświadczalnym. W cieniu drzew owocowych - pracownicy PODR - przypomnieli warunki przystąpienia do Interwencji 4. Zachowanie sadów tradycyjnych odmian drzew owocowych. Ten pokazowy sad ( z 2016 roku) zajmuje powierzchnię ok. 30 arów. Znajdują się w nim odmiany szlachetne zaszczepione na podkładkach silnie rosnących, charakteryzujących się dużą siłą wzrostu oraz długowiecznością. Drzewa w sadzie tradycyjnym zostały posadzone w rozstawie 5×5 metrów. Znajduje się w nim 110 drzew następujących gatunków:

• 19 odmian jabłoni (m.in. papierówka, ananas berżenicki, malinowa oberlandzka, szara reneta)
• 5 odmian gruszy (klapsa, konferencja, kongresówka, królewna, bergamota złocista)
• 3 odmiany wiśni (gubeńska czerecha, wołyńska, Groniasta z Ujfehertoi)
• 6 odmian śliw (m.in. renkloda ulena, węgierka wczesna, węgierka zwykła)

        Jabłonie zostały zaszczepione na podkładce antonówki. Grusze rosną na podkładce gruszy kaukaskiej, wiśnie na czereśni ptasiej, natomiast śliwy na ałyczy.

W PODR Boguchwała - uczestnicy wyjazdu odwiedzili także pracownię demonstracyjną Odnawialnych Źródeł Energii, która została zrealizowana w ramach zadania "Wykorzystanie Odnawialnych Źródeł energii na obszarach wiejskich - utworzenie pracowni demonstracyjnej w PODR Boguchwała", współfinansowanego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. 

Pracownia ta, ma na celu edukację w zakresie odnawialnych źródeł energii, a w szczególności prezentację działania różnych instalacji. Wyposażona jest w takie sprzęty dydaktyczne jak:

• pompa ciepła (stanowisko dydaktyczne umożliwia zapoznanie się
  z termodynamiką),
• rekuperator (stanowisko dydaktyczne umożliwia zapoznanie się
  z zagadnieniami odzysku ciepła instalacjach wentylacyjnych),
• model instalacji fotowoltaicznej (funkcjonalny małogabarytowy model instalacji)
• model CWU z miniaturowym kolektorem próżniowym

Temat odnawialnych źródeł energii bardzo zainteresował cała grupę. Padały liczne pytania na temat opłacalności instalacji oze w gospodarstwach rolnych a także możliwości i warunków dofinansowania takich przedsięwzięć.

Wyjazd studyjny został zrealizowany w ramach operacji „Żrównoważone gospodarowanie zasobami naturalnymi i troska o bioróżnorodność w gospodarstwie rolnym sposobem na ochronę środowiska i klimatu” wpisanej do Planu Operacyjnego 2025 w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich+. Operacja jest finansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Pomocy Technicznej „Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich+” Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Instytucja Zarządzająca Planem Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Celem operacji było upowszechnianie wiedzy oraz wymiana doświadczeń w zakresie innowacji oraz praktyk sprzyjających racjonalnemu gospodarowaniu zasobami naturalnymi i zachowaniu bioróżnorodności w gospodarstwie rolnym mających wpływ na środowisko i klimat.

Tekst i zdjęcia: Kamil Kryński

MODR Warszawa, Oddział Siedlce