Siedziba MODR w Warszawie:  ul. Czereśniowa 98, 02-456
Tel.: 22 571 61 00 | e-mail: sekretariat@modr.mazowsze.pl

SIR

prow 2014 2020

A A A

Zachęcamy do odwiedzenia na naszej stronie www. działu Porady dla rolników (menu po lewej stronie), gdzie w ramach produkcji roślinnej zamieściliśmy nową Listę Odmian Zalecanych do uprawy na terenie województwa mazowieckiego w 2016 r.

W roku 2015 w Polsce nastąpił duży wzrost uprawy roślin strączkowych (bobowatych – aktualna nazwa). Przyczyną tego był wprowadzony wymóg zazielenienia, a także zapowiedzi dużo wyższych dopłat obszarowych do uprawy tych roślin. Czas pokazał, że wsparcie finansowe nie jest tak duże, na jakie oczekiwano. Pomimo tego wydaje się, że uprawa roślin motylkowych również w tym roku będzie popularna.

Wyprodukowanie odpowiedniej ilości żywności przy zachowaniu czystego środowiska to wyzwanie dla współczesnego rolnictwa. Ilość i jakość plonów uzależniona jest w znacznej mierze od właściwego odżywienia uprawianych roślin.

Bobik jest rośliną strączkową cechującą się dużym potencjałem plonowania, na poziomie 3-6 t/ha. Jego nasiona zawierają 26-32% białka ogólnego i dostarczają wysokobiałkowej paszy - zarówno w formie nasion, jak i zielonej masy - oraz zwiększają żyzność gleb wzbogacając je w azot.

Przy zakwaszonej glebie nawozy mogą nie działać prawidłowo. W Polsce zakwaszenie gleb wynika z naturalnego ubytku wapnia spowodowanego zabieraniem go wraz z plonem oraz wypłukiwania w głąb profilu glebowego.

Waldemar Roman
Oddział Poświętne

W strukturze zasiewów naszego rejonu zboża stanowią znaczną część ogólnej powierzchni upraw rolniczych. W niektórych gospodarstwach areał ich uprawy oscyluje na poziomie 75% użytków rolnych, a w niektórych zajmują niemalże 100% powierzchni.

Odczyn gleby jest jednym z najważniejszych wskaźników jej urodzajności. Umiejętne wapnowanie pozwala na kształtowanie optymalnego pH dla gleby i uprawianych roślin. Ustalanie pożądanego pH dla pola w pierwszej kolejności rozpoczynamy od określenia rodzaju gleby, a następnie wymagań planowanej uprawy.

Wyleganie zbóż może spowodować znaczne straty ilościowe oraz jakościowe w plonie ziarna. Ich wielkość zależy od stopnia oraz terminu wylęgnięcia. Można jednak temu zapobiec poprzez działania profilaktyczne i stosowanie odpowiednich dla danego gatunku roślin retardantów.

Uprawa pszenżyta, po pszenicy, zajmuje drugie miejsce pod względem udziału zbóż w strukturze zasiewów. W związku z rozporządzeniem obowiązującym od 1 stycznia 2014 r. nakazującym uprawę zbóż zgodnie z systemem integrowanej ochrony roślin, istnieje potrzeba przedstawienia najistotniejszych jej zasad.

Głównym zastosowaniem samojezdnych sieczkarni zbierających jest zbiór traw i zbóż wiosną i latem. Natomiast jesienią jest to zbiór kukurydzy na kiszonkę, będącą jedną z podstawowych pasz w żywieniu bydła mlecznego. Tak więc sieczkarnie samojezdne są maszynami wykorzystywanymi przez niemal cały rok.  

Według szacunków GUS powierzchnię podstawowych zbóż ozimych z mieszankami zbożowymi oceniano na około 4,4 mln ha, tj. o około 2% więcej niż wynosiła powierzchnia zasiewów w poprzednim sezonie wegetacyjnym. Zauważono, że w porównaniu do roku ubiegłego zwiększyła się powierzchnia uprawy pszenicy ozimej, żyta i jęczmienia ozimego, a zmniejszyła się powierzchnia uprawy pszenżyta ozimego i mieszanek zbożowych ozimych.  

Zmiany w strukturze zasiewów w Polsce prowadzą do dużej koncentracji zbóż, dlatego szkodliwość chwastów w zbożach jest sprawą bardzo ważną i bez ochrony herbicydowej nie uzyska się wysokich i dobrej jakości plonów. W ostatnich latach obserwuje się zmiany w stanie zachwaszczenia zbóż, np. wskutek zmian w technologii uprawy i zbioru czy nawożenia.

Integrowana ochrona roślin obejmuje wszystkie dostępne działania i metody ich ochrony przed organizmami szkodliwymi, w tym przede wszystkim działania (metody) niechemiczne. Zastosowanie ich powinno być jednak poprzedzone monitorowaniem występowania szkodników oraz uwzględniać aktualną wiedzę z zakresu ochrony.       

Zasiewom kukurydzy zagraża wiele organizmów, w tym niszczące rośliny bezpośrednio na plantacjach szkodniki. Dodatkowe ubytki w masie roślin powstają w następstwie rozwoju sprawców chorób, w tym tych gatunków grzybów (głównie Fusarium), które posiadają zdolność produkowania i kumulowania w roślinach groźnych dla ludzi oraz zwierząt mikotoksyn.

Szkodniki mogą być przyczyną bezpośrednich strat w plonach ziarna kukurydzy wynoszących średnio aż 20%. W celu przeciwdziałania powodowanym przez nie stratom, zarówno w wysokości, jak i jakości plonów, konieczne staje się zapobieganie ich licznym pojawom, a w razie konieczności bezpośrednie zwalczanie. Służy temu integrowana ochrona roślin, która szczególnie propaguje wykorzystanie metod niechemicznych, a więc agrotechnicznej, hodowlanej i biologicznej.

RAMKA (czyli tekst oddzielony inna czcionką, ramką lub tłem).
Obowiązek wdrożenia od roku 2014 zasad integrowanej ochrony roślin w całej Unii Europejskiej nałożyła na państwa członkowskie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 roku ustanawiająca ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów oraz rozporządzenie nr 1107/2009. Unijne przepisy dotyczące integrowanej ochrony roślin znalazły swoje odzwierciedlenie w krajowych aktach prawnych m.in. ustawie z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. poz. 455), czy też w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 kwietnia 2013 r. w sprawie wymagań integrowanej ochrony roślin (Dz. U. poz. 505).

Integrowana ochrona roślin jest nowym podejściem do zagadnień związanych ze zwalczaniem najważniejszych organizmów szkodliwych, gdyż jej celem nie jest bezwzględna walka z nimi, ale takie sterowanie ich liczebnością, które do minimum ograniczy ryzyko powstania poważnych strat w plonach. Integrowana ochrona dopuszcza więc występowanie na plantacji wielu agrofagów, które przy małej liczebności nie zagrożą istotnie roślinie uprawnej i dzięki swojej obecności nie spowodują znaczących strat w plonie.
Metody agrotechniczne (tab.1) mają głównie na celu zapobieganie namnażaniu się gatunków szkodliwych, bądź pogorszenie warunków dla ich intensywnego żerowania. Niektóre zabiegi mogą bezpośrednio zwalczać stadia rozwojowe szkodników (orka, bronowanie, podorywki, rozdrabnianie resztek pożniwnych).

Tabela 1. Metody agrotechnicznego ograniczania szkodliwości wybranych szkodników kukurydzy.

Szkodnik Zabiegi agrotechniczne
Drutowce i pędraki poprawna agrotechnika, płodozmian, podorywki, talerzowanie, bronowanie, wczesny siew, zwiększona norma wysiewu o co najmniej 10%, spulchnianie gleby, zwalczanie chwastów, izolacja przestrzenna (m.in. od nieużytków, łąk, pastwisk i lasów), rozdrabnianie resztek pożniwnych, orka jesienna.
Mszyce poprawna agrotechnika, zbilansowane nawożenie azotem, izolacja przestrzenna (m.in. od kukurydzy, zbóż, czeremchy, dzikich i ogrodowych róż, wiązu, łąk, pastwisk, nieużytków), wczesny siew, zwalczanie chwastów.
Omacnica prosowianka poprawna agrotechnika, płodozmian, podorywki, talerzowanie, zbilansowane nawożenie, izolacja przestrzenna (m.in. od kukurydzy, resztek pożniwnych kukurydzy, chmielu, prosa), opóźniony siew, zwalczanie chwastów grubołodygowych, stosowanie biopreparatów, wczesny zbiór plonu, rozdrabnianie i głębokie przyoranie resztek pożniwnych, głęboka orka jesienna.
Ploniarka zbożówka poprawna agrotechnika, podorywki, wczesny siew, zwalczanie chwastów, izolacja przestrzenna (m.in. od zbóż ozimych, łąk, pastwisk, ugorów).
Ptaki wczesny siew, zwiększenie normy wysiewu, izolacja przestrzenna (m.in. od większych drzewostanów), stosowanie odstraszaczy akustycznych i wizualnych.
Rolnice i piętnówki poprawna agrotechnika, płodozmian, podorywki, talerzowanie, izolacja przestrzenna (m.in. od warzyw kapustowatych, rzepaku, nieużytków, zbóż, terenów podmokłych), zbilansowane nawożenie, wczesny siew, zwiększenie normy wysiewu, zwalczanie chwastów, rozdrabnianie resztek pożniwnych, orka jesienna.
Stonka kukurydziana  poprawna agrotechnika, płodozmian, izolacja przestrzenna (m.in. od pól kukurydzy prowadzonych w monokulturze), opóźniony siew, zwalczanie chwastów, rozdrabnianie resztek pożniwnych, głęboka orka jesienna.
Zwierzęta łowne wczesny siew, zwiększenie normy wysiewu, izolacja przestrzenna (m.in. od większych drzewostanów), stosowanie odstraszaczy akustycznych i repelentów, budowa trwałych ogrodzeń, montowanie pastuchów elektrycznych.

Wykorzystanie metody hodowlanej

W integrowanej ochronie kukurydzy szczególne miejsce zajmuje metoda hodowlana, która polega na doborze do uprawy odmian wysoko plonujących, a jednocześnie takich, które są słabiej uszkadzane przez niektóre szkodniki. Metoda ta wykorzystywana jest do obniżania szkodliwości głównie ploniarki zbożówki i omacnicy prosowianki. Informacje na temat podatności dostępnych na rynku mieszańców na szkodniki można znaleźć np. w Listach Opisowych Odmian opracowywanych przez COBORU oraz w katalogach odmianowych firm nasiennych. Wybierając odmianę kukurydzy należy zwrócić również uwagę na jej wczesność (wyrażoną w liczbie FAO), która wpływa na tempo rozwoju roślin. Wykazano, że odmiany wczesne (o liczbie FAO do 220) są z reguły silniej uszkadzane przez omacnicę prosowiankę, ale za to są mniej podatne na ploniarkę zbożówkę. Z kolei odmiany późne (o liczbie FAO powyżej 260) silniej atakuje ploniarka zbożówka, a słabiej omacnica prosowianka. Należy jednak pamiętać, że wśród poszczególnych klas wczesności wyróżnia się odmiany mniej oraz bardziej podatne na szkodniki, stąd też obok cech związanych z ich plonowaniem warto kierować się także cechami odpornościowymi.

Metoda biologiczna

Kukurydza jako jedna z nielicznych roślin rolniczych (obok ziemniaka) może być również chroniona biologicznie. Walka biologiczna jest w tym przypadku skierowana przeciwko omacnicy prosowiance i polega na zastosowaniu biopreparatów zawierających kruszynka (Trichogramma spp.), będącego pasożytem jaj tego gatunku. Kruszynka nanosi się na plantacje kukurydzy poprzez ręczne zawieszanie na liściach zawieszek, za pomocą rozsiewaczy kulek zawierających poczwarki kruszynka, albo za pomocą aparatury agrolotniczej (rozsypywanie z wykorzystaniem samolotów lub wiatrakowców). W zależności od zaleceń producenta biopreparatu wykonuje się od jednej do dwóch, a czasem trzech introdukcji kruszynka. Biopreparaty stosuje się kilka dni po nalocie motyli na plantacje lub natychmiast po wykryciu pierwszych jaj omacnicy na plantacji, co ma miejsce w drugiej połowie czerwca lub w pierwszych dniach lipca. Aby zastosować biopreparat w danym roku należy w okresie od marca do maja złożyć zamówienie w firmach dostarczających kruszynka na krajowy rynek.

Zwalczanie chemiczne

W przypadku dużego zagrożenia ze strony niektórych szkodników do ich zwalczania można zastosować preparaty chemiczne. W integrowanej ochronie roślin szczególnie propagowane są zaprawy nasienne, a także preparaty selektywne. Od roku 2013 obowiązuje jednak co najmniej dwuletni zakaz stosowania w kukurydzy imidachloprydu (z grupy neonikotynoidów), stąd też zostały wycofane z użycia zaprawy nasienne wykorzystywane dotychczas do zwalczania drutowców, pędraków, rolnic i ploniarki zbożówki. Nie ma zatem obecnie w programie ochrony kukurydzy insektycydów skierowanych przeciwko szkodnikom glebowym i rolnicom, stąd też należy walczyć z nimi przy pomocy metod niechemicznych. W chwili obecnej jedynie kilka gatunków można zwalczać za pomocą preparatów chemicznych.
Aktualny wykaz dopuszczonych do stosowania zoocydów w kukurydzy zaprezentowano w tabeli 2.

Tabela 2. Zoocydy przeznaczone do ochrony kukurydzy przed szkodnikami w 2015 r.

Szkodnik Preparat Substancja czynna Dawka Termin stosowania
Mszyce

Arkan 050 CS

Karate Zeon 050 CS

LambdaCE 050 CS

Wojownik 050 CS

lambda-cyhalotryna 0,1 l/ha zabieg wykonać w pierwszym szczycie liczebności mszyc, który najczęściej przypada w okresie wiechowania kukurydzy (połowa lipca)
Omacnica prosowianka Karate 2,5 WG lambda-cyhalotryna 0,2 – 0,4 kg/ha Pierwszy (dodatkowy) zabieg przeprowadzić na początku licznych wylęgów gąsienic (koniec pierwszej lub początek drugiej dekady lipca). Podstawowy termin zwalczania masowo wylęgających się gąsienic przypada pod koniec drugiej lub na początku trzeciej dekady lipca.

Arkan 050 CS

Karate Zeon 050 CS

LambdaCE 050 CS

Wojownik 050 CS

0,2 l/ha
Karate 2,5 WG 0,20-0,40kg/ha
Sparviero 0,125 l/ha
Proteus 110 OD tiachlopryd + deltametryna 0,5 l/ha

Rumo 30 WG

Sakarb 30 WG

Steward 30 WG

indoksakarb 0,125 – 0,15 kg/ha
Ploniarka zbożówka Mesurol 500 FS metiokarb 1,0 l/100 kg ziarna Zaprawiać ziarno przed siewem
Karate Zeon 050 CS lambda-cyhalotryna 0,1 l/ha Zabieg należy wykonać w fazie 2-3 liści właściwych
Proteus 110 OD tiachlopryd + deltametryna 0,5 l/ha
Ptaki (odstraszanie) Mesurol 500 FS metiokarb 1,0 l/100 kg ziarna Zaprawiać ziarno przed siewem
Stonka kukurydziana Proteus 110 OD tiachlopryd + deltametryna 0,75 l/ha Pierwsze opryskiwanie roślin należy wykonać w okresie od drugiej połowy lipca do połowy sierpnia, natomiast drugie (jeżeli będzie konieczne) wykonuje się 7–14 dni później

Zastosowanie preparatów chemicznych w ramach integrowanej ochrony wymaga nieustannego monitorowania zmian w rejestrze środków ochrony roślin przeznaczonych do ochrony kukurydzy. W razie konieczności wykonania zabiegów należy zwracać uwagę na zawarte w preparatach substancje aktywne, selektywność, maksymalną liczbę zabiegów danego środka w sezonie wegetacyjnym, temperaturę optymalnego działania, wpływ na organizmy pożyteczne (głównie pszczoły) itd.

Monika Górzyńska, Oddział Poświętne
Przyg. A.D.

Źródła:
1. „Metodyka integrowanej ochrony kukurydzy dla producentów”, red. P.K. Bereś, M. Mrówczyński, 2013, Poznań
2. https://bip.minrol.gov.pl/ (wyszukiwarka środków ochrony roślin)